สืบสานวิถีปกาเกอะญอ! ชวนชิม “ข้าวปุกงา” เมนูพื้นบ้านรสละมุนจากภูมิปัญญาบ้านแม่ก๊ะเปียง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
หากใครมีโอกาสได้เดินทางขึ้นเหนือมาสัมผัสอากาศบริสุทธิ์และวิถีชีวิตที่เรียบง่ายของชุมชนบนดอย สิ่งหนึ่งที่ไม่ควรพลาดเลยคือการลิ้มลองอาหารพื้นบ้านที่แฝงไปด้วยเรื่องราวทางวัฒนธรรม อย่างเช่นที่ บ้านแม่ก๊ะเปียง ตำบลสะลวง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ (กะเหรี่ยง) ที่ยังคงสืบทอดการทำ “ข้าวปุกงา” ขนมพื้นบ้านสูตรโบราณดั้งเดิมให้คนรุ่นหลังได้ลิ้มรส
“ข้าวปุกงา” หรือที่เรียกกันในภาษาท้องถิ่นว่า “ต่าปอเป่อ” ไม่ใช่เป็นเพียงแค่ขนมทานเล่นทั่วไป แต่เป็นเมนูแห่งความผูกพันและวัฒนธรรมของชาวปกาเกอะญอ มักจะทำขึ้นในโอกาสพิเศษ งานประเพณีสำคัญ หรือเพื่อต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองที่มาเยือน
กระบวนการทำข้าวปุกงาของที่นี่ยังคงความพิถีพิถันตามแบบฉบับดั้งเดิม โดยเริ่มจากการนำข้าวเหนียวดำ (ข้าวก่ำ) หรือข้าวเหนียวใหม่ที่ปลูกเองแบบไร้สารเคมีบนดอย ไปนึ่งจนสุกหอม จากนั้นนำมาโขลกในครกไม้ขนาดใหญ่ในขณะที่ข้าวยังร้อน ๆ พร้อมกับใส่ “งาขี้ม่อน” คั่วหอมและเกลือเล็กน้อยลงไปผสม การโขลกต้องใช้แรงและจังหวะที่สม่ำเสมอเพื่อให้เม็ดข้าวและงาผสานรวมกันจนเนียนเป็นเนื้อเดียว กลายเป็นแป้งเหนียวนุ่มสีม่วงเข้มปนดำอันเป็นเอกลักษณ์
เมื่อโขลกจนได้ที่แล้ว ชาวบ้านจะนำมาแผ่เป็นแผ่นกลม ๆ ขนาดพอดีคำ บนใบตองสะอาดที่ทาน้ำมันบาง ๆ เพื่อไม่ให้เหนียวติดมือ วิธีการกินที่เป็นที่นิยมที่สุดคือ การนำไป “ย่างไฟอ่อน ๆ” บนเตาถ่าน ใบตองจะส่งกลิ่นหอมกรุ่น ตัวข้าวปุกงาจะค่อย ๆ พองตัวขึ้น ผิวด้านนอกกรอบนิด ๆ แต่เนื้อในยังคงความเหนียวนุ่ม หนึบหนับ ได้รสสัมผัสที่มันและหอมฟุ้งจากงาขี้ม่อน เพิ่มความอร่อยด้วยการราดน้ำอ้อยเคี่ยวหรือนมข้นหวานตามใจชอบ กลายเป็นของว่างรสเลิศท่ามกลางบรรยากาศเย็นสบายบนดอยสูง
การทำข้าวปุกงาของชาวบ้านแม่ก๊ะเปียง ไม่เพียงแต่เป็นการถนอมอาหารและสร้างสรรค์เมนูอร่อยจากวัตถุดิบในท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังเป็นกิจกรรมที่สร้างความสามัคคีในชุมชน เพราะในขั้นตอนการโขลกข้าวต้องใช้แรงของคนหนุ่มสาวและคนในครอบครัวมาช่วยกัน เป็นภาพสะท้อนของวิถีชีวิตที่พึ่งพาอาศัยกันและกันอย่างอบอุ่น
นอกเหนือจากความอร่อยของขนมพื้นบ้านอย่าง “ข้าวปุกงา” แล้ว อีกหนึ่งมรดกทางวัฒนธรรมที่ถือเป็นสมบัติล้ำค่าและสะท้อนเอกลักษณ์อันงดงามของ ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ บ้านแม่ก๊ะเปียง ตำบลสะลวง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ก็คือ “ผ้าทอมือโบราณ” ที่หญิงสาวในหมู่บ้านยังคงสืบทอดกรรมวิธีการทอจากรุ่นสู่รุ่นอย่างไม่ขาดสาย
สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชื่นชอบการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและอยากสัมผัสวิถีชีวิตที่แท้จริง ชุมชนปกาเกอะญอบ้านแม่ก๊ะเปียง อ.แม่ริม พร้อมเปิดบ้านต้อนรับให้ทุกคนได้ไปเรียนรู้ ทดลองโขลกข้าวปุกงาด้วยตัวเอง และดื่มด่ำกับธรรมชาติอันเงียบสงบ ซึ่งรับรองว่าจะได้รับทั้งความอิ่มท้องและความอิ่มใจกลับไปอย่างแน่นอน